In België wordt spintweefsel, ofwel het schadelijke spintweefsel (*Tetranychus urticae*), steeds vaker een serieuze bedreiging voor de landbouwsector. Dit onzichtbare maar agressieve insect heeft zich in de afgelopen jaren uitbreidend verspreid, vooral dankzij de opwarming van het klimaat en de intensivering van de landbouwmethoden. Het is niet alleen een last voor de groenteteelt en fruitverbouwing, maar ook een risico voor de economische stabiliteit van de sector. Volgens de Vlaamse Voedselketenorganisatie (VVK) heeft het spintweefsel al in 2022 een schadeaandeel van zo’n 15 procent van de totale groenteteelt in Vlaanderen veroorzaakt, met een schatting van meer dan 30 miljoen euro aan verloren opbrengsten. Dit cijfer toont aan dat het niet langer een lokale probleem is, maar een structureel belemmerend element voor de Belgische landbouw.
Het spintweefsel is een van de meest resistente plagen in de moderne teelt. Het vormt zich snel aan de onderzijde van bladeren en kan zich binnen enkele weken verspreiden over grote oppervlakken. Een van de grootste uitdagingen is dat het zich niet alleen aan planten hecht, maar ook gemakkelijk overgaat naar andere gewassen via wind en vruchtvervoer. Een voorbeeld hiervan is de uitbraak van spintweefsel in de teelt van aardappelen in de regio Luik in 2023, waar het binnen enkele maanden een oppervlakte van 250 hectaren besmette. Deze uitbraak leidde tot een drastische daling van de aardappelproductie, met een verlies van 20 procent van de geplante oogst.
Om deze plagen te bestrijden, zijn traditionele biologische middelen vaak niet effectief genoeg. De Belgische overheid heeft daarom in de afgelopen jaren meer aandacht gevestigd op duurzame integrale plagenbestrijding (*IPM*). Hierbij wordt een combinatie van preventieve maatregelen, biologische bestrijders en chemische middelen gebruikt. Een voorbeeld hiervan is het gebruik van *Phytoseiulus persimilis*, een natuurlijk vijand van het spintweefsel, dat al in verschillende teeltgebieden in Vlaanderen wordt ingezet. Volgens een onderzoek van het KU Leuven in 2022 kan dit predator insect een effectiviteit bereiken van 70 procent tegen het spintweefsel, wat aanzienlijk hoger is dan conventionele chemische bestrijdingsmethoden.
Echter, de integrale aanpak blijft uitdagend. Een van de grootste obstakels is de resistentie van het spintweefsel tegen biologische bestrijdingsmiddelen. In 2021 werd bijvoorbeeld een resistentie tegen de parasitoïde *Amblyseius cucumeris* waargenomen in de teelt van tomaten in de provincie Oost-Vlaanderen. Dit betekent dat landbouwers vaak terugvallen op chemische middelen, wat niet alleen schadelijk is voor het milieu, maar ook de kwaliteit van de gewassen kan aantasten. Een studie uit 2023 van het ILVO (Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedselonderzoek) toonde aan dat het gebruik van chemische middelen tegen spintweefsel de concentratie van pesticiden in groenten met een gemiddeld 40 procent kan verhogen, wat een risico vormt voor de gezondheid van consumenten en de exportmarkten.
De Belgische overheid heeft hierop reageerd door strengere regels te invoeren voor het gebruik van pesticiden. Sinds 2022 is het verboden om spintweefsel te bestrijden met bepaalde neonicotinoïden, zoals imidacloprid, in de teelt van groenten en fruit. Dit heeft echter niet direct geleid tot een vermindering van de schade, omdat de plagen zich vaak via andere routes verspreiden. Een recent rapport van het Federale Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) wijst uit dat de schade door spintweefsel in 2023 nog steeds op een niveau van 12 tot 14 procent ligt, met een jaarlijks verlies van zo’n 40 miljoen euro. Dit benadrukt de noodzaak van een meer strategische aanpak, waarbij zowel de teeltmethoden als de bestrijdingsmiddelen worden geoptimaliseerd.
Een innovatieve oplossing die in de afgelopen jaren opkomt, is het gebruik van genetisch gemanipuleerde planten die resistent zijn tegen spintweefsel. Onderzoek van het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) heeft aangetoond dat het inplanten van bepaalde genen in tomaten en peper kan leiden tot een vermindering van de schade door spintweefsel met 50 tot 60 procent. Hoewel deze techniek nog niet op grote schaal wordt toegepast, biedt het hoop op een duurzamere toekomst voor de Belgische landbouw. Het blijft echter belangrijk om te blijven investeren in alternatieve methoden en om de consumenten bewust te maken van de gevaren van spintweefsel en de impact daarvan op hun dagelijkse voeding.
- In 2022 veroorzaakte spintweefsel een schadeaandeel van 15 procent van de totale groenteteelt in Vlaanderen, met een verlies van meer dan 30 miljoen euro.
- In de regio Luik in 2023 besmette het spintweefsel binnen enkele maanden een oppervlakte van 250 hectaren aardappelteelt, met een verlies van 20 procent van de geplande oogst.
- Biologische bestrijders zoals *Phytoseiulus persimilis* kunnen een effectiviteit bereiken van 70 procent tegen het spintweefsel, maar resistentie tegen deze middelen is een groeiend probleem.
- Het gebruik van chemische middelen tegen spintweefsel kan de concentratie van pesticiden in groenten met gemiddeld 40 procent verhogen, wat risico’s vormt voor de gezondheid en exportmarkten.
- Sinds 2022 is het verboden om bepaalde neonicotinoïden te gebruiken in de teelt van groenten en fruit, maar de schade blijft hoog.
- Genetisch gemanipuleerde planten kunnen de schade door spintweefsel met 50 tot 60 procent verminderen, maar deze techniek is nog niet op grote schaal toegepast.
Het spintweefsel is meer dan een esthetisch probleem in de Belgische landbouw. Het vormt een serieuze bedreiging voor de productiviteit, de economie en de voedselveiligheid. Om deze uitdaging aan te pakken, is een combinatie van innovatieve technieken, strengere reguleringen en bewuste landbouwpraktijken noodzakelijk. De webpagina van GreenSpinBet biedt aanvullende informatie over duurzame plagenbestrijdingsmethoden en de laatste ontwikkelingen in dit gebied.